Deducións familiares e por discapacidade sobre a cota diferencial

Estas cinco deducións do IRPF reducen directamente a cota diferencial, xerando devolución mesmo cando non hai cota a pagar. Cobren cinco situacións familiares: (1) familia numerosa (1.200 € anuais xeral, con incremento do 100 % en categoría especial e ata 600 € adicionais por cada fillo en exceso do mínimo); (2) descendente con discapacidade ≥ 33 % a cargo (1.200 € por fillo); (3) ascendente con discapacidade ≥ 33 % a cargo (1.200 € por ascendente); (4) cónxuxe con discapacidade ≥ 33 % a cargo (1.200 €, rendas do cónxuxe excluídas as exentas ≤ 8.000 €); (5) ascendente con dous fillos sen parella legalmente separado ou sen vínculo matrimonial (1.200 €). Todas poden cobrarse mensualmente por adiantado (100 €/mes) presentando o modelo 143, cederse entre contribuíntes con dereito á mesma dedución, e regularizarse despois cos modelos 121 (cesión sen obriga de declarar) e 122 (devolución dos excesos cobrados).

🔵 Normativa principal: Artigo 81 bis e disposición adicional cuadraxésima segunda da Lei do IRPF; artigo 60 bis do Regulamento do IRPF.

Que teñen en común

As cinco deducións funcionan igual a nivel operativo:

• Réstanse da cota diferencial (non da íntegra nin da líquida).
• Aplícanse aínda que a cota diferencial sexa cero ou negativa: xeran devolución.
• Importe máximo de 1.200 € anuais (100 € ao mes) por cada figura.
• Pódense cobrar por adiantado presentando o modelo 143.
• Pódense ceder entre varios contribuíntes con dereito á mesma dedución.
• Esixen unha vinculación coa Seguridade Social: estar de alta por unha actividade por conta propia ou allea, percibir prestación contributiva ou asistencial do sistema de protección do desemprego, percibir pensión da Seguridade Social ou de Clases Pasivas, ou ser profesional non integrado no RETA e percibir prestacións análogas de mutualidades de previsión alternativas.

🟡 Incompatibilidade clave: a dedución por familia numerosa e a de ascendente con dous fillos sen parella son incompatibles entre si. As tres figuras de discapacidade (ascendente / descendente / cónxuxe) si son compatibles cando recaen sobre persoas distintas.

Importes e requisitos — visión comparativa

Dedución por familia numerosa

Poden aplicala ascendentes que formen parte dunha familia numerosa, así como irmáns orfos de pai e nai que formen parte dela.

• Importe: 1.200 € anuais (100 €/mes), cun incremento do 100 % para familia numerosa de categoría especial.
• Incremento por fillo en exceso (desde IRPF 2018): ata 600 € anuais por cada fillo que exceda o número mínimo esixido para que a familia adquira a condición de categoría xeral ou especial.
• Acreditación: co título oficial de familia numerosa ou por calquera medio de proba admisible en dereito.
• Rateo: se hai máis dunha persoa con dereito á dedución pola mesma familia, o importe ratéase a partes iguais, agás que se ceda o dereito a unha delas mediante a solicitude colectiva do modelo 143.

🧮 Exemplo: familia numerosa xeral cun fillo en exceso do mínimo

1. Importe base (categoría xeral): 1.200 € anuais (100 €/mes).
2. Incremento por fillo en exceso: ata 600 € anuais adicionais.
3. Dedución anual: ata 1.800 € (1.200 + 600).

Dedución por descendente con discapacidade a cargo

Aplicable por cada descendente con discapacidade igual ou superior ao 33 % polo que o contribuínte teña dereito ao mínimo por descendentes.

• Importe: 1.200 € anuais por cada descendente con discapacidade (100 €/mes).
• Rateo: se hai máis dunha persoa con dereito á dedución polo mesmo descendente, o importe ratéase entre todas a partes iguais, agás que se ceda o dereito a unha delas (modelo 143 colectivo ou cesión na propia declaración de IRPF).

Dedución por ascendente con discapacidade a cargo

Aplicable por cada ascendente polo que o contribuínte teña dereito ao mínimo por ascendentes e que acredite unha discapacidade igual ou superior ao 33 %.

• Importe: 1.200 € anuais por ascendente.
• Vínculo co mínimo por ascendentes: só se aplica se o contribuínte ten recoñecido o mínimo por ascendentes por ese ascendente.
• Cesión: como na dedución por descendente, varios contribuíntes con dereito poden ratealar ou ceder o dereito a un deles.

Dedución por cónxuxe con discapacidade a cargo

Aplicable a partir de IRPF 2018. Require que:

• O cónxuxe teña discapacidade ≥ 33 % e que o contribuínte non estea separado legalmente.
• O cónxuxe non teña rendas anuais, excluídas as exentas, superiores a 8.000 €.
• O cónxuxe non xere o dereito ás deducións por descendentes ou ascendentes con discapacidade.

Importe: 1.200 € anuais.

Dedución por ascendente con dous fillos sen parella

Pensada para proxenitores en familias monoparentais de feito (separados legalmente ou sen vínculo matrimonial) con dous fillos sen dereito a anualidades por alimentos.

• Importe: 1.200 € anuais.
• Requisitos: dereito ao mínimo íntegro por descendentes, os fillos non perciben anualidades por alimentos do outro proxenitor.
• Incompatibilidade: non se pode aplicar simultaneamente coa dedución por familia numerosa.

💡 Elección entre figuras incompatibles: se a túa situación familiar che dá dereito tanto á dedución por familia numerosa como á de "ascendente con dous fillos sen parella", só poderás aplicar unha das dúas. A de familia numerosa admite o incremento por fillo en exceso, mentres que a de dous fillos sen parella ten un importe fixo.

Como se acredita a discapacidade

Para efectos do IRPF, son persoas con discapacidade as que acreditan un grao de minusvalía igual ou superior ao 33 %.

💡 Atallo práctico: se xa cobras unha pensión de incapacidade permanente recoñecida pola Seguridade Social, non necesitas solicitar certificado ao IMSERSO para acreditar o 33 % a efectos do IRPF.

A mobilidade reducida e a necesidade de axuda de terceiras persoas acredítanse pola mesma vía (certificado do IMSERSO ou CA).

Como solicitar o aboamento anticipado: modelo 143

O modelo 143 permite cobrar a dedución mes a mes (100 €/mes con cargo á dedución anual de 1.200 €) en lugar de esperar á declaración de IRPF.

Modalidades de solicitude

• Individual: só hai unha persoa con dereito, ou cada unha solicita a súa parte cando hai varias.
• Colectiva: varias persoas con dereito pola mesma figura ceden o dereito a unha soa, que cobra o importe íntegro e o declarará no seu IRPF.

Cando se presenta

• A partir do momento en que se cumpren os requisitos (alta na SS / pensión / prestación de desemprego).
• Non se renova cada ano: só se volve presentar se cambias de modalidade (individual ↔ colectiva), o que se debe facer en xaneiro.
• As variacións (cambios laborais, fin da prestación, defunción) comunícanse nun prazo de 15 días naturais desde que se producen.

Requisitos de actividade para ter dereito ao adiantamento

• A xornada completa: alta polo menos 15 días de cada mes no Réxime Xeral ou nos Réximes especiais da Minería do Carbón e dos Traballadores do Mar.
• A tempo parcial: xornada de polo menos o 50 % da ordinaria e alta todo o mes nos réximes anteriores.
• No Réxime Especial Agrario por conta allea, tendo optado por bases diarias de cotización: polo menos 10 xornadas reais no período.
• Nos restantes réximes especiais da Seguridade Social ou mutualidades alternativas: alta durante 15 días do mes.
• Como perceptor de prestación contributiva ou asistencial de desemprego, ou pensión da Seguridade Social ou Clases Pasivas: por cada un dos meses en que se perciba.

Cesión do dereito e regularización

Cesión do dereito — cando varios contribuíntes teñen dereito á mesma dedución:

• Se se presentou modelo 143 colectivo: o primeiro solicitante recibe o importe íntegro e o declara no seu IRPF.
• Se se presentou modelo 143 individual: cédese na propia declaración de IRPF de quen aplique a dedución.
• Se non estás obrigado a declarar e queres ceder: presenta o modelo 121 dentro do prazo da campaña.

Regularización do exceso ou defecto anticipado:

🟠 Prazo crítico: calquera variación que afecte ao cobro anticipado ou o incumprimento dos requisitos debe comunicarse á AEAT en 15 días naturais desde que se produza. O exceso percibido regularízase despois na declaración de IRPF ou, se non hai obriga de declarar, co modelo 122.

Relacionado

• Cota líquida e resultado da declaración — encaixe destas deducións no cálculo final do IRPF.
• Mínimo persoal e familiar — figuras complementarias por descendentes e discapacidade que reducen a base, non a cota diferencial.
• Manual de Renda para maiores de 65 anos — interacción co mínimo incrementado por idade e outras deducións específicas.

Preguntas frecuentes

Pódense cobrar varias deducións á vez?

Si, as tres figuras de discapacidade (ascendente, descendente e cónxuxe) son compatibles entre si cando recaen sobre persoas distintas. A única incompatibilidade expresa é entre a dedución por familia numerosa e a de ascendente con dous fillos sen parella: se tes dereito a ambas, só podes aplicar unha.

Se deixo de cumprir os requisitos a metade do ano, que pasa co cobrado?

Tes 15 días naturais para comunicar o cambio á AEAT (por exemplo, fin do contrato laboral). O cobrado durante os meses en que si cumprías requisitos mantense; o cobrado despois regularízase na próxima declaración ou co modelo 122 se non estás obrigado a declarar.

Conto como familia numerosa se aínda non teño o título?

A norma admite acreditar a condición de familia numerosa co título oficial ou por calquera medio de proba admisible en dereito, así que o título non é a única vía: se aínda non cho expediron, podes acreditalo por outros medios sempre que sexan válidos xuridicamente.

Se o meu cónxuxe xa xera dereito a outra dedución (descendente ou ascendente con discapacidade), podo aplicar a do cónxuxe con discapacidade?

Non. A normativa esixe expresamente que o cónxuxe non xere o dereito ás deducións por descendentes e ascendentes con discapacidade para que o contribuínte poida aplicar a dedución por cónxuxe con discapacidade a cargo.

A incapacitación xudicial automática do 65 % tamén vale tras a reforma do Código Civil?

Si. Tras a reforma do Código Civil, a incapacitación xudicial esténdese ás resolucións xudiciais da orde civil que establezan a curatela representativa de persoas con discapacidade. Acreditan automaticamente un grao de discapacidade ≥ 65 % a efectos do IRPF.

Se son beneficiario do IMV, xero dereito a estas deducións?

Non. O Ingreso Mínimo Vital non xera por si mesmo o dereito á dedución por familia numerosa nin ás deducións por persoas con discapacidade a cargo. Hai que cumprir os requisitos xerais: alta por unha actividade por conta propia ou allea, percibir prestación contributiva ou asistencial do sistema de protección do desemprego, percibir pensión da Seguridade Social ou Clases Pasivas, ou ser profesional non integrado no RETA con prestacións análogas de mutualidades de previsión alternativas.